Άρθρο για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης 15/6/26

Το σχέδιο νόμου του Υπουργείο Εσωτερικών με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης», δεν αποτελεί μια απλή κωδικοποίηση ή τακτοποίηση διάσπαρτων διατάξεων, αλλά μια συνολική αναθεώρηση του πλαισίου λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί το πρώτο επίπεδο διακυβέρνησης στο οποίο ο πολίτης συναντιέται καθημερινά με το κράτος. Είναι ο χώρος που οι δημόσιες πολιτικές μετατρέπονται σε υπηρεσίες προς τους πολίτες, σε έργα και παρεμβάσεις που επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα ζωής όλων.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει περάσει από διαδοχικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις οι οποίες ενίσχυσαν μεν την αποκέντρωση αλλά οδήγησαν ταυτόχρονα σε ένα σύνθετο θεσμικό πλαίσιο. Από τα Συμβούλια Περιοχής που θεσμοθετήθηκαν με τον ν.2218/94 που ουσιαστικά λειτούργησαν ως ο «προθάλαμος» και το πρώτο βήμα για τις μεγάλες συνενώσεις που δημιούργησε ο ν.2539/1997 (Α΄244) «Καποδίστριας» και μετά ο Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων (ν.3463/2006, Α΄114) , ο «Καλλικράτης» (ν.3852/2010, Α΄87), ο «Κλεισθένης» (ν.4555/2018 , Α΄133) και οι μετέπειτα παρεμβάσεις, δημιούργησαν μια ισχυρή αυτοδιοίκηση χωρίς όμως να συνοδεύεται από ένα λειτουργικό και σύγχρονο κανονιστικό πλαίσιο που θα διέπει την οργάνωσή της.

Οι συνεχείς τροποποιήσεις δημιούργησαν ένα σύνθετο και δυσλειτουργικό θεσμικό πλαίσιο ενώ οι κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις μετέβαλλαν ριζικά τις απαιτήσεις της κοινωνίας προς τη δημόσια διοίκηση και την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Ζούμε σε μια εποχή όπου η εμπιστοσύνη στους θεσμούς αποτελεί κρίσιμο ζητούμενο, και  η ανάγκη για διαφάνεια και η απαίτηση για λογοδοσία των οργάνων διοίκησης καθιστούν την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης απαραίτητη για τη δημιουργία μια πιο δημοκρατικής και αποτελεσματικής διακυβέρνησης με ενεργή συμμετοχή των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων.

Τι ισχύει σήμερα

Για δεκαετίες η Τοπική Αυτοδιοίκηση λειτουργούσε σε ένα περιβάλλον έντονης πολυνομίας με αποτέλεσμα:

• Να δυσκολεύονται οι διοικήσεις να εφαρμόσουν τη νομοθεσία
• Να υπάρχει αυξημένο διοικητικό κόστος τόσο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση όσο και για τους πολίτες
• Να υπάρχει καθυστέρηση στη λήψη και στην εφαρμογή των αποφάσεων και
• Να υπάρχει έλλειψη ασφάλειας δικαίου.

Τι αλλάζει με το παρόν σ/ν:

• Όλες οι διατάξεις συγκεντρώνονται σε έναν ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης και κάποιες διάσπαρτες ρυθμίσεις καταργούνται ή ενσωματώνονται
• Εξασφαλίζεται ενιαία εφαρμογή και ερμηνεία
• Εισάγονται νέες ρυθμίσεις με έμφαση στην αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και τη συμμετοχή των πολιτών
• Μέσα από τα σύγχρονα εργαλεία της ψηφιακής εποχής δημιουργούνται νέες δυνατότητες παροχής υπηρεσιών προς τους πολίτες αλλά ενισχύεται και η διοικητική ικανότητα Δήμων και Περιφερειών.

Γιατί είναι σημαντικός ένας ενιαίος Κώδικας:

• Βοηθά τους δήμους και τις περιφέρειες να διαχειρίζονται καλύτερα τα χρήματά τους άρα και να αξιοποιούνται σωστά οι πόροι
• Ενισχύει τη διαφάνεια, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν που πάνε τα χρήματα και πως λειτουργεί η διοίκηση
• Μειώνει δραστικά τη γραφειοκρατία και διευκολύνει τους αιρετούς και τα στελέχη
• Απλοποιεί τις διαδικασίες ώστε οι πολίτες να εξυπηρετούνται χωρίς καθυστερήσεις και ταλαιπωρία
• Μειώνει τα περιθώρια αυθαιρεσίας γιατί οι διαδικασίες γίνονται πιο αντικειμενικές και στενά ελέγξιμες
• Δίνει περισσότερες δυνατότητες συμμετοχής ειδικά σε όσους δυσκολεύονται να συμμετέχουν με τον παραδοσιακό τρόπο (νέοι , άτομα που βρίσκονται μακριά)
• Ξεκαθαρίζει ποιος κάνει τι ώστε να αποφεύγονται οι επικαλύψεις.

Οι 10 πιο σημαντικές αλλαγές στην Τοπική Αυτοδιοίκηση

1. Θεσμοθέτηση ενός ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης για δήμους και περιφέρειες. Δεκαπέντε χρόνια μετά τη θεσμοθέτηση των αιρετών Περιφερειών επιχειρείται να κλείσουν εκκρεμότητες που είχαν δημιουργήσει ασάφειες επικαλύψεις και συγκρούσεις αρμοδιοτήτων αφούακόμη διέπονται από διατάξεις που αφορούν κεντρικές κρατικές υπηρεσίες, πρώην νομαρχίες και κρατικές περιφέρειες με αποτέλεσμα να υπάρχει αναποτελεσματικότητα και σύγχυση στη λειτουργία τους.
2. Αλλαγή του τρόπου εκλογής αυτοδιοικητικών αρχών, με κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου .Η πρόβλεψη αυτή αλλάζει τον τρόπο εκλογής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών. Επίσης ενισχύεται έτσι η νομιμοποίηση των αιρετών αρχών και η συμμετοχή των δημοτών.
3. Συμμετοχή πολιτών στην οργάνωση και δράση των δήμων. Ο νέος Κώδικας προβλέπει εργαλεία που μπορούν να φέρουν τους δημότες πιο κοντά στις αποφάσεις που αφορούν την καθημερινότητα τους, από δημοτικά δημοψηφίσματα έως αναβαθμισμένα συμβούλια νέων, με σαφείς κανόνες εκλογής και ηλεκτρονικές διαδικασίες. Η λογική είναι ότι η αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην εκλογική διαδικασία ανά πενταετία, αλλά οφείλει να δημιουργεί σταθερούς διαύλους διαβούλευσης και συμμετοχής.
4. Ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας των αιρετών οργάνων. Η υποχρέωση δημοσιοποίησης αποφάσεων, η αξιοποίηση ψηφιακών μέσων και η ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου συμβάλλουν στη δημιουργία ενός πλαισίου που ενισχύει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς την διοίκηση.
5. Αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης των δήμων και των περιφερειών. Δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια, επιτροπές, συμβουλευτικά όργανα και διοικητικές δομές αποκτούν ενιαίους κανόνες λειτουργίας με στόχο να περιοριστούν οι επικαλύψεις και να είναι σαφές ποιος αποφασίζει, ποιος υλοποιεί και ποιος ελέγχει.
6. Αποτελεσματικότητα και διαφάνεια στη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών ώστε να μην δημιουργούνται γκρίζες ζώνες επιδεχόμενες πολλαπλών ερμηνειών.
7. Αντικειμενικό και στοχευμένο σύστημα ελέγχου νομιμότητας αποκλειστικά επί των πράξεων ( και όχι σκοπιμότητας) . Αυτό θα γίνεται μέσω ενός ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας ΟΤΑ ώστε η αυτοδιοίκηση να λειτουργεί με σαφείς κανόνες αλλά χωρίς να υποκαθίσταται ο πολιτικός και διοικητικός της ρόλος.
8. Σαφής προσδιορισμός της καταστατικής θέσης των οργάνων διοίκησης της αυτοδιοίκησης, αντιμισθίες, έξοδα παράστασης, αναστολή επαγγελματικής δραστηριότητας ή ειδικές άδειες μπαίνουν σε πιο συγκεκριμένα πλαίσια. Πρόκειται για ρυθμίσεις που επιδιώκουν να αποσαφηνίσουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις όσων ασκούν διοίκηση στην αυτοδιοίκηση.
9. Καταγραφή και συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών ώστε να υπάρχει σαφής κατανομή μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων διοίκησης.
10. Ψηφιακός μετασχηματισμός της Αυτοδιοίκησης. Η πρόβλεψη ηλεκτρονικών εφαρμογών με πολλαπλές διαλειτουργικότητες δεν αφορά μόνο την εξυπηρέτηση του πολίτη αλλά και τη συμμετοχή του στη λειτουργία της τοπικής δημοκρατίας. Από την καθημερινή επικοινωνία με τον δήμο έως την παρακολούθηση αποφάσεων και οικονομικών στοιχείων η ψηφιακή αποτύπωση αναμένεται να αποτελέσει βασικό εργαλείο ελέγχου και εμπιστοσύνης.